Σαν Ευρωπαίοι, σαν λευκοί γενικά, δεν είμαστε σε θέση να κρίνουμε την κατάσταση του ίδιου του νου μας. Είμαστε πολύ ταυτισμένοι μ’ αυτήν. Πάντα επιθυμούσα να έβλεπα τον Ευρωπαίο με άλλα μάτια. Και με τον καιρό, κατάφερα να δημιουργήσω αρκετή επαφή με εξωτικούς λαούς, σε πολλά από τα ταξίδια μου, για να μπορέσω να δω τον Ευρωπαίο μέσα από τα δικά τους μάτια. Ο Λευκός είναι χωρίς άλλο νευρικός, ανήσυχος, ασταθής και (στα μάτια του εξωτικού ανθρώπου) κατέχεται από τις πιο παλαβές ιδέες, παρά την ενεργητικότητά του και τα χαρίσματά του, που του δίνουν την αίσθηση πως είναι άπειρα ανώτερος. Τα εγκλήματα που έχει διαπράξει στους εξωτικούς λαούς είναι αμέτρητα. Αλλά είναι φανερό ότι αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για νέα εγκλήματα, ακριβώς όπως το άτομο δεν γίνεται καλλίτερο όταν κάνει παρέα με κακούς ανθρώπους. Οι πρωτόγονοι τρέμουν το οξύ βλέμμα του Ευρωπαίου που τους φαίνεται σαν βάσκανο μάτι. Ένας Ινδιάνος, φύλαρχος των Πουέμπλο, μου ομολόγησε ότι ήταν βέβαιος πως όλοι οι Αμερικανοί (οι μόνο λευκοί που είχε συναντήσει) ήταν τρελλοί. Και όταν μου εξήγησε γιατί είχε αυτή τη γνώμη, ήταν σαν να μου έδινε την εικόνα καταλημμένων ανθρώπων. Πρέπει λοιπόν να αντιληφθούμε ότι οι πρωτόγονοι ζουν ακόμα σ’ ένα κόσμο που εμείς τον έχουμε από καιρό λησμονήσει, σ’ έναν κόσμο, που ολόκληρη η φύση ήταν γεμάτη από τη θεία πνοή της ζωής. Και είμαστε υποχρεωμένοι να ομολογήσουμε ότι για πρώτη φορά από τις ημέρες της πρωτόγονης ζωής μας- καταφέραμε τελικά να απορροφήσουμε αρκετό απ’ αυτό το ισχυρό, ζωογόνο πνεύμα. Όχι μόνο κατέβηκαν οι θεοί από τις ουράνιες πλανητικές κατοικίες τους- μάλλον εμείς τους κατεβάσαμε- για να γίνουν χθόνιοι δαίμονες, αλλά κάτω από την επίδραση της αυξανόμενης επιστημονικής διαφώτισης, αυτοί οι δαίμονες, που τον καιρό του Παράκελσου παιχνίδιζαν ακόμα στα βουνά και στα δάση, στα ποτάμια και στις ανθρώπινες κατοικίες, έχουν καταντήσει αξιολύπητα υπολείμματα και, τελικά εξαφανίστηκαν ολότελα. Από αμνημόνευτα χρόνια η φύση ήταν πάντα γεμάτη από πνεύμα. Τώρα, για πρώτη φορά, ζούμε σε μιαν άψυχη φύση, ορφανεμένη από τους θεούς της. Κανείς δεν θα αρνηθεί το σημαντικό ρόλο που οι δυνάμεις της ανθρώπινης ψυχής, προσωποποιημένες σαν «θεοί», έπαιξαν στο παρελθόν. Είναι αλήθεια ότι η πρόοδος του πολιτισμού έκανε τα πνεύματα της φύσης να χάσουν το κύρος τους. Αλλά αυτό δεν ισχύει καθόλου για τους αντίστοιχους ψυχικούς παράγοντες όπως η υποβολή, η έλλειψη της διάκρισης, ο φόβος, η τάση στη δεισιδαιμονία και η προκατάληψη. Με λίγα λόγια, όλα τα γνωρίσματα που εκθέτουν ένα άτομο στον κίνδυνο της κατάληψης.Μολονότι η φύση, ίσως να έχει χάσει τη ζωή, οι ψυχικές συνθήκες που γεννούν τους δαίμονες είναι τόσο παρούσες όσο ήταν πάντα. Για την ακρίβεια, οι δαίμονες όχι μόνο δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά απλώς έχουν πάρει άλλη μορφή. Έχουν τώρα γίνει ασυνείδητες, ψυχικές δυνάμεις. Αυτή η απορρόφηση των θεών είχε σαν αποτέλεσμα μιαν αυξανόμενη διόγκωση του εγώ. Και από τον δέκατο έκτο αιώνα περίπου, αυτό άρχισε να γίνεται όλο και πιο φανερό. Επί τέλους αρχίσαμε να βλέπουμε την ψυχή, αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε το ασυνείδητο. Και όπως δείχνει η ιστορία, αυτή η υπόθεση ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή. Ακριβώς τότε που οι άνθρωποι χαίρονταν που είχαν απαλλαγεί από την πίστη τους στα φαντάσματα, δυστυχώς η κατάληξη ήταν ό,τι αντί αυτά τα φαντάσματα, να συχνάζουν στα στοιχειωμένα δωμάτια ή στα αγαπημένα τους ερείπια, τριγυρνούν τώρα στα κεφάλια των φαινομενικά φυσιολογικών Ευρωπαίων. Ιδέες τυραννικές, έμμονες, ενθουσιώδεις, καταπληκτικές, εμφανίζονται στο προσκήνιο και οι άνθρωποι άρχισαν να πιστεύουν στα πιο ανόητα πράγματα, όπως κάνουν τα καταλημμένα άτομα.
